Veel uitgevers weten inmiddels dat de wet toegankelijke publicaties voorschrijft. Toch blijft de vraag vaak hetzelfde: waar begin je? Boom uitgevers besloot om daar geen theoretische discussie van te maken, maar gewoon aan de slag te gaan. Samen met Dedicon onderzocht de educatieve uitgever waar knelpunten zaten, welke systemen aandacht vroegen en hoe toegankelijkheid onderdeel kon worden van de dagelijkse praktijk.
Nadat in 2019 de eerste signalen over het belang van toegankelijkheid bij Boom uitgevers Deze link opent in een nieuw tabblad binnen kwamen, groeide het besef dat dit onderwerp structurele aandacht verdient. Enkele jaren later kwam toegankelijkheid pas echt nadrukkelijk op de agenda van de educatieve uitgever. Dedicon organiseerde toen samen met IT leverancier XIP een hackathon over digitale toegankelijkheid. Dat vormde het startpunt van een bredere analyse. “Wat doen we goed? Wat kan beter? Waar missen we dingen? Tegelijkertijd wilden we ook begrijpen hoe we toegankelijkheid structureel konden meenemen in onze workflows en systemen”, vertelt Nathalie de Weerd, uitgeefmanager bij Boom mbo en verantwoordelijk voor toegankelijkheid binnen Boom uitgevers.
‘We dachten dat we al heel goed bezig waren’Nathalie de Weerd
In opdracht van de educatieve uitgever deed Dedicon vervolgens onderzoek naar Booms digitale platformen en gedrukte uitgaven. Daarbij werd gekeken naar techniek, content, workflows én gebruikerservaring. De uitkomsten zorgden voor nieuwe inzichten. De Weerd: “We dachten dat we heel goed al bezig waren, maar er kwamen toch nog best wat verbeterpunten aan het licht.”
Vooral de toegankelijkheid van leerplatformen Boom Digitaal en Boom portaal bleek op onderdelen ingewikkelder dan gedacht. Zo leverde toetsenbordgebruik knelpunten op en bleek vooral het toegankelijk kunnen voorlezen van e-books lastig. “De theorie in Boom Digitaal gaat prima”, zegt Nathalie. “Maar de toegankelijkheid van onze e-books is nog niet goed. Dat zijn als het ware ‘pdf’s achter glas’, opgebouwd in verschillende tekstblokken. Wanneer je deze content met behulp van een voorleesfunctie wil lezen, gaat het mis. Dan springt de software bijvoorbeeld van boven naar beneden en weer terug. De logica van de tekst gaat dus verloren. Daar moeten we nog de nodige stappen in zetten.”
Tijdens het traject werd duidelijk dat toegankelijkheid verder gaat dan techniek alleen. Ook de inhoud en didactiek veranderen mee. Bepaalde interactieve opdrachten blijken bijvoorbeeld lastig toegankelijk te maken. Daarom maakt Boom soms bewust andere keuzes bij bepaalde nieuwe opdrachten. “We hebben ervoor gekozen om alleen gesloten vragen, meerkeuzevragen en invulvragen te hanteren.” Opdrachten met interactieve vragen zoals drag & drop verdwijnen daardoor steeds vaker uit nieuwe producties. Dat soort keuzes raken direct aan de manier waarop educatieve content wordt ontwikkeld. Volgens Nathalie de Weerd vraagt dat soms om een andere blik op wat echt noodzakelijk is in lesmateriaal. “We kunnen veel doen, maar volledig, met alle opdrachten aan de toegankelijkheidswet voldoen, is echt een enorme uitdaging.”
‘Tegelijkertijd vraag je je af: moet dit echt?’Nathalie de Weerd
Ook alt-teksten leveren regelmatig discussie op. Hoe uitgebreid moet een beschrijving zijn? En wanneer helpt die beschrijving de student echt verder? De Weerd noemt een voorbeeld uit een zorgopleiding. “Bij een afbeelding van een injectienaald kun je precies beschrijven hoe die in de huid moet komen. Maar tegelijkertijd vraag je je af: moet dit echt? Bovendien hangt het ook af van de context, waarin een afbeelding wordt gebruikt. Hoe gaat een student hier in de praktijk mee om? Je kunt alt-teksten dus niet zomaar overal één op één overnemen.”
Wat bij Boom vooral veranderde, is de manier van werken. Toegankelijkheid wordt steeds vaker aan de bron meegenomen, in plaats van achteraf opgelost. “Bij developers is nu de afspraak: als er iets nieuws wordt gebouwd, dan moet het direct toegankelijk zijn.”
Ook op redactieniveau veranderde er veel. Kleuren en contrasten liggen inmiddels vast binnen templates en alt-teksten moeten structureel worden ingevuld. “Het helpt enorm om toegankelijkheid onderdeel te maken van bestaande workflows. Het is niet heel ingewikkeld. Het helpt vooral als je toegankelijkheid vanaf het begin meeneemt in hoe je werkt en publiceert.”
Daarbij speelt ook prioritering een belangrijke rol. Boom werkt met verschillende platformen en productgroepen. Samen met Dedicon werd daarom gekeken hoe verbeteringen slim konden worden ingepland. Dedicon ontwikkelde hiervoor een beslismatrix, waarmee uitgevers verbeterpunten kunnen wegen op onder meer impact, wettelijke verplichting, haalbaarheid en gebruikerswaarde. Zo wordt inzichtelijk welke aanpassingen de meeste prioriteit hebben. “Elke business owner heeft daarin zijn verantwoordelijkheid gepakt en geprioriteerd.”
[tekst gaat verder onder de afbeelding]
Deze link opent in een nieuw tabblad
[tabel toont een gedeelte van de beslismatrix die Dedicon voor Boom uitgevers ontwikkelde; klik op de afbeelding voor grotere weergave]
Boom uitgevers was een van de deelnemers aan de 1e editie van Dedicons Educatieve Uitgeversdagen. Onderdeel van dit tweedaags event was een bezoek aan de Visio-school in Grave. Voor velen een moment waarop toegankelijkheid pas echt ging leven. Zo ook voor Nathalie de Weerd. “Daar zag ik hoe lesmateriaal daadwerkelijk werd gebruikt. Heel bijzonder hoe blinde leerlingen bijvoorbeeld met een gradenboog voor wiskunde werken.” Tegelijkertijd zag ze hoeveel extra tijd toegankelijk leren soms vraagt. “Toen besefte ik pas hoeveel tijd dit voor leerlingen kost.”
Deze ervaring leidde tot nieuwe vragen. “Moeten we leerlingen misschien ook meer richting geven? Bijvoorbeeld: dit is wat je minimaal zou moeten doen?”
Toegankelijkheid gaat daarmee volgens De Weerd over veel meer dan voldoen aan wetgeving alleen. Het raakt ook gebruiksgemak, studiebelasting en gelijke kansen.
Voor andere uitgevers heeft Nathalie vooral een praktische boodschap. “Begin met een analyse van je systemen.” Juist kleine keuzes maken volgens haar vaak al veel verschil. “Denk in de basis om kleuren en contrasten, ook in je uitgaven. Dat scheelt al zoveel.”
Bij Boom ligt de focus de komende tijd onder meer op de toegankelijkheid van de e-books. Maar volgens De Weerd is de belangrijkste stap inmiddels gezet: toegankelijkheid is geen los project meer, maar onderdeel van het publicatieproces geworden. En dat vraagt uiteindelijk vooral om aandacht en doorzettingsvermogen. “Je moet er gewoon mee aan de slag gaan.”
Liever het verhaal luisteren? In onze podcast Blikopeners vertelt Nathalie de Weerd openhartig over het traject. Over de verrassende inzichten, ingewikkelde keuzes en hoe toegankelijkheid stap voor stap onderdeel werd van de dagelijkse praktijk.
Even sparren met een expert. Of tussen de bedrijven door een praktische vraag stellen. Dat kan! Vraag een live Q&A-sessie aan. Krijg snel en deskundig antwoord op jouw vraag. Online. Geheel vrijblijvend.
Rondje van het Huis.
