Toegankelijk publiceren hoeft geen groot project te zijn. Bij Vodix zit het al jaren verweven in de dagelijkse praktijk. Soms zit de winst in technologie, soms in een verrassend eenvoudige keuze. En soms blijkt een oplossing een stuk lastiger dan gedacht. In onze podcast Blikopeners vertelt directeur Guus Roelofs open over wat werkt, waar Vodix nog mee worstelt en waarom uitgevers volgens hem vooral één ding moeten doen: beginnen.
Vodix en toegankelijk publiceren hebben al langer een geschiedenis samen. In 2023 ondertekende de uitgever het ABC Handvest van het Accessible Books Consortium. Daarmee sprak Vodix de intentie uit om toegankelijke publicaties te ontwikkelen.
Een paar jaar later is vooral interessant hoe die ambitie in de praktijk uitpakt. Vodix ontwikkelt al zo’n achttien jaar digitale lesmethodes en bouwde daarvoor een eigen platform. Toegankelijkheid werd daarin vanaf het begin meegenomen. “Bij ons zit het heel erg in het proces verweven”, vertelt Roelofs. “Voor ons is het eigenlijk heel normaal dat je toegankelijkheid meeneemt.”
Een goed technisch fundament helpt daarbij. Maar techniek alleen is onvoldoende. “Ook de mensen die het lesmateriaal ontwikkelen, moeten zich bewust zijn van toegankelijkheid en dat bij iedere keuze meenemen.”
“Ook de mensen die het lesmateriaal ontwikkelen, moeten zich bewust zijn van toegankelijkheid.”Guus Roelofsdirecteur Vodix
Technologie speelt bij Vodix al vanaf het begin een belangrijke rol. Een van de oudste voorbeelden is de voorleesfunctie. “Die zit er eigenlijk al bijna sinds jaar en dag in de methodes”, vertelt Roelofs. “Dat is ook degene waar we het meest over horen, waar leerlingen heel erg blij mee zijn.”
Ook bij geschiedenis helpt technologie om waardevol bronmateriaal toegankelijker te maken. Vodix gebruikt bijvoorbeeld oude brieven en boeken die zijn ingescand. “Dat is dan al in een handschrift geschreven waar jij en ik ook al moeite mee zouden hebben, op papier dat helemaal bruin geworden is. Die willen we wel gebruiken, omdat die waarde toevoegt aan het lesmateriaal.” Daarom zet Vodix zulke bronnen om naar tekst. Die kan vervolgens worden gelezen en voorgelezen door computersoftware.
Tegelijkertijd laat Roelofs zien dat technologie nog geen antwoord biedt op iedere toegankelijkheidsvraag. De muziekmethode is volgens hem ‘een vreemde eend in de bijt’. Teksten en afbeeldingen zijn toegankelijk te maken, maar bij sommige opdrachten ligt dat ingewikkelder. “Bijvoorbeeld een opdracht waarbij je intervallen moet horen en interpreteren. Ga dat maar eens doen als je slechthorend bent. Dat is supermoeilijk.”
Ook bij interactieve opdrachten maakt Vodix bewuste keuzes. Sleepopdrachten worden bijvoorbeeld vermeden als dezelfde leeropdracht ook anders kan. Soms voegt een interactieve vorm juist veel toe. Dan zoekt Vodix naar wat haalbaar is. “Als wij de vraag krijgen vanuit scholen, dan gaan we wel direct kijken: oké, mooi, nu hebben we een casus. Hoe gaan we het aanpakken?” Juist die vragen uit de praktijk helpen Vodix om het lesmateriaal verder te verbeteren.
Toegankelijk publiceren klinkt voor veel uitgevers nog altijd groot en complex. De ervaring van Vodix laat juist zien dat ook kleine, gespecialiseerde uitgevers toegankelijkheid prima kunnen meenemen in hun manier van werken. “Start gewoon en begin met iets kleins”, luidt het advies van Roelofs. Veel kleine verbeteringen dragen samen bij aan iets groters. Zijn boodschap aan andere uitgevers is dan ook helder: “Stel het niet uit.”
“In een hackathon beseften we dat een groot deel van de groep dat prachtige bronmateriaal helemaal niet optimaal kan benutten. Toen dacht ik: Wat zonde! Daar moeten we meer mee gaan doen.”Guus Roelofsdirecteur Vodix
Die houding komt voort uit een inzicht dat Roelofs zelf opdeed tijdens een hackathon bij Dedicon rond historisch bronmateriaal. Vodix beschikte over prachtig materiaal dat leerlingen enthousiast kon maken voor geschiedenis. Tegelijkertijd bleek een deel van de leerlingen dat materiaal niet optimaal te kunnen gebruiken omdat het onvoldoende toegankelijk was. “Dat was bij mij wel echt zo’n aha-moment dat ik dacht: ‘Wat zonde, daar moeten we meer mee gaan doen!’”
Precies daarin zit de kern: toegankelijk publiceren gaat verder dan louter voldoen aan regels en technische eisen. Het bepaalt wie met lesmateriaal kan werken en wat leerlingen daarmee kunnen ontdekken.
Liever het verhaal luisteren? In onze podcast Blikopeners hoor je hoe Vodix toegankelijkheid, technologie en onderwijs met elkaar verbindt.
Even sparren met een expert. Of tussen de bedrijven door een praktische vraag stellen. Dat kan! Vraag een live Q&A-sessie aan. Krijg snel en deskundig antwoord op jouw vraag. Online. Geheel vrijblijvend.
Rondje van het Huis.
