Sinds de Europese Toegankelijkheidsakte van kracht is, moeten digitale producten en diensten – waaronder e-books – voor iedereen toegankelijk zijn. Wat dat precies betekent voor uitgevers was lange tijd onduidelijk. Het Commissariaat voor de Media heeft daarom samen met Dedicon en andere branchepartijen nieuwe richtlijnen opgesteld. Deze afspraken helpen uitgevers om hun e-books stap voor stap toegankelijk te maken voor álle lezers.
Iedereen moet kunnen lezen – ook mensen met een leesbeperking. Sinds 28 juni 2025 ziet het Commissariaat voor de Media (hierna: het Commissariaat) erop toe dat e-bookdiensten voldoen aan de Europese toegankelijkheidsregels. Dat riep vragen op bij uitgevers. Want, welke e-books moeten toegankelijk zijn? Hoe ver moet je daarin gaan?
Om daar duidelijkheid in te brengen, werkte het Commissariaat samen met belangenorganisaties, brancheverenigingen en expertiseorganisaties zoals Dedicon, Vereniging Onbeperkt Lezen, Impuls & Woortblind, de Koninklijke Bibliotheek, GAU en MEVW. “Voor uitgevers is het essentieel om te weten wat ‘toegankelijk’ concreet betekent,” zegt Mariska Sturkenboom, manager Klant bij Dedicon. “Wij hebben onze kennis ingebracht om de regels uitvoerbaar én praktisch te maken.”
De afspraken verdelen e-books in drie duidelijk afgebakende categorieën:
Daarnaast geldt een overgangsregeling voor oudere titels (de backlist): succesvolle e-books met meer dan € 4.000 omzet per jaar moeten uiterlijk 1 mei 2027 toegankelijk zijn gemaakt.
Dedicon speelde een sleutelrol in het proces. Met jarenlange ervaring in het produceren van toegankelijke leesvormen bracht Dedicon waardevolle kennis in. Sturkenboom: “We maken al meer dan 65 jaar aangepaste leesvormen voor mensen met een visuele beperking. Dat betekent dat we veel boeken en tijdschriften achteraf toegankelijk maken, waarbij we vaak met uitgeverijen moeten schakelen. Daarnaast helpen we uitgevers natuurlijk ook met vraagstukken over brontoegankelijk publiceren. Zodoende beschikken we over veel kennis. Niet alleen over behoeften van lezers met een visuele beperking. Maar ook waar de grenzen liggen voor de uitgevers om zelf hun boeken toegankelijk te publiceren. Deze kennis heeft ontzettend geholpen om tot duidelijke afspraken en richtlijnen te komen.”
De nieuwe afspraken Deze link opent in een nieuw tabblad geven uitgevers helderheid én richting. Nu is het tijd om stappen te zetten. Maar waar begin je? Toegankelijk publiceren begint met inzicht in je eigen fonds.
De eerste stappen:
Heb je deze basis op orde, dan is de volgende stap bepalen waar je de meeste impact maakt. Niet elk verbeterpunt is namelijk even dringend of complex. Prioriteren helpt dan om slimme keuzes te maken.
Voor uitgeverij Boom heeft Dedicon een overzichtelijke beslismatrix ontwikkeld voor het bepalen van de prioriteiten. Per verbeterpunt worden factoren als wettelijke verplichting, impact voor gebruikers, benodigde expertise, en kosten en baten tegen elkaar afgewogen. Toegankelijkheidsmanager Wendelmoet van der Gugten licht toe: “Aan de hand van de beslismatrix zie je snel welke aanpassingen het meeste effect hebben. Bijvoorbeeld: beeldbeschrijvingen toevoegen bij informatieve afbeeldingen heeft veel impact voor blinde lezers. Het is bovendien een wettelijke verplichting voor e-books. Op die twee aspecten scoort deze aanpassing dus hoog. Tegelijkertijd is de groep gebruikers die er direct baat bij heeft relatief klein; dat aspect krijgt dan een lage score. Uiteindelijk worden op die manier alle aspecten van deze aanpassing ‘gewogen’, wat resulteert in een prioriteitsscore.
Als op die manier alle verbeterpunten in kaart zijn gebracht, zie je in één oogopslag welke verbeteringen het meeste effect hebben en welke minder urgent zijn, maar nog steeds bijdragen aan een toegankelijker leeservaring.”
Afbeelding: voorbeeld van de matrix (tabel) waarin a.h.v. parameters en gewicht geprioriteerd wordt.
Uitgevers kunnen veel zelf doen, maar ondersteuning hierbij is soms wenselijk. Bijvoorbeeld bij complexe titels, zoals uitgaven met grafieken, tabellen of media. Of organisatorische vraagstukken. “Uitgevers hoeven het niet alleen te doen,” zegt Mariska Sturkenboom. “Onze experts ondersteunen uitgevers met praktische kennis, tools en trainingen. We helpen om verantwoorde keuzes en prioriteiten te stellen, en bieden advies en toetsing bij de uitvoering. Zo wordt toegankelijkheid een vast onderdeel van het uitgeefproces, in plaats van een losse stap aan het eind.” Omdat Dedicon een stichting is met een ideëel doel, blijven de kosten voor uitgevers laag. “We hoeven er geen winst op te maken en dat maakt onze ondersteuning juist extra aantrekkelijk.”
“Maak van toegankelijkheid een vast onderdeel van het uitgeefproces in plaats van een losse stap aan het eind.”Mariska Sturkenboom
Even sparren met een expert. Of tussen de bedrijven door een praktische vraag stellen. Dat kan! Vraag een live Q&A-sessie aan. Krijg snel en deskundig antwoord op jouw vraag. Online. Geheel vrijblijvend.
Rondje van het Huis.
