‘Inclusie in de opperste vorm’

Edith Mulder (Oogfonds) over het effect van de RAAK Stimuleringsprijs
Hoe zorg je als museum ervoor dat iemand die niet kan zien, toch van je collectie kan genieten? Ieder najaar wordt de RAAK Stimuleringsprijs uitgereikt. Met deze prijs willen de initiatiefnemers musea uitdagen een plan te bedenken voor mensen met een visuele beperking. En met meer inzendingen dan ooit kunnen we stellen: de RAAK Stimuleringsprijs leeft!

Initiatiefnemers zijn het Oogfonds, het Van Abbemuseum en Dedicon. ‘We merken inderdaad dat er steeds meer belangstelling voor de RAAK Stimuleringsprijs komt’, vertelt Edith Mulder, directeur van het Oogfonds. ‘Dit jaar konden we rekenen op tien inzendingen meer dan het vorig jaar. Dat is voor ons een duidelijke indicatie dat steeds meer musea gaan nadenken over de vraag ‘Hoe komen we tot inclusie?’ En daar doen we het voor!’

Edith Mulder, directeur Oogfonds
Edith Mulder, directeur Oogfonds


Dat de RAAK Stimuleringsprijs leeft is ook te zien aan het groeiend aantal fondsen die het project steunen. ‘Daarmee hebben we de prijs veel interessanter kunnen maken en dat heeft weer zijn weerslag in het veld. En ook aan juryleden is geen gebrek. Iedereen die wij als jurylid vragen vindt het een eer om te doen. De juryleden steken er altijd veel tijd in.’ 

Spin off: Zienswijzen

Nieuw is de inzet van Zienswijzen, mensen met een visuele beperking die op bezoek gaan bij musea. Mulder: ‘Het is een spin-off van de RAAK Stimuleringsprijs. Wij vroegen deze Zienswijzen verschillende musea te bezoeken en van ieder museumbezoek een rapportage te maken. Een stimulerende rapportage. Waarbij ze bijvoorbeeld aangeven wat hen positief verrast heeft. Of hoe met een kleine aanpassing het bezochte museum al een stuk toegankelijker kan worden. Want met een kleine aanpassing  zijn vaak niet alleen de mensen met een visuele beperking geholpen, maar een heleboel mensen! Als museum zorg je zo voor een completer programma, voor iedereen. Dat is inclusie in de opperste vorm.’

Uiteindelijk hebben een 40-tal mensen met een visuele beperking zich als Zienswijze opgegeven. Zij kozen zelf de musea die ze wilden bezoeken. ‘Deze musea zelf weten trouwens niet altijd dat ze bezocht zijn,’ gaat Mulder verder. ‘Elk bezocht museum krijgt straks de Zienswijzer toegestuurd, de rapportage. Het is als het ware een belevingsverslag, waarvan we hopen dat het de musea aan het denken zet: ‘O, kan het ook zo!’’ 

Bewustwording

Vanaf het begin doen verschillende musea, van alle soorten en maten, mee aan de RAAK Stimuleringsprijs. ‘Ja, alles zit erbij. Dit jaar hadden we 26 inzendingen, van grote maar ook kleine musea, vanuit alle windstreken.’

Na bekendmaking van de genomineerden is het de beurt aan het publiek om te stemmen. ‘De genomineerde musea doen hun uiterste best om hun stemmen te werven. Het belang van toegankelijke musea wordt daarmee ook weer voor het voetlicht gebracht; musea gaan hun netwerken bewerken, ze benaderen de gemeente waartoe ze behoren… Kortom, ze doen alles om maar die prijs binnen te halen. En daarmee krijg je een bewustwording die je anders niet zou kunnen bereiken. Op die manier heeft de prijs dus ook zijn impact.’

Impact reikt verder

Maar de impact reikt verder dan alleen de verkiezingstijd. Mulder: ‘Musea die naast de prijs grijpen, gaan vaak alsnog aan de slag met hun plannen. De musea zijn vaak ontzettend enthousiast geraakt en ze zijn anders gaan nadenken over de presentatie van hun collectie. Dan willen ze er vaak alsnog iets van maken. Ook al zijn het maar kleine aanpassingen. En daarbij bieden wij – de initiatiefnemers van de RAAK Stimuleringsprijs en participerende organisaties – ze ook inhoudelijke ondersteuning aan. De afvallers worden dus niet zomaar met een kluitje het riet ingestuurd.’

Maarten Verboom, directeur Dedicon: 'Bij Dedicon zijn we blij met alle initiatieven die kunst en cultuur toegankelijk maken. Ook al val je buiten de prijzen, we willen de afgevallen musea graag ondersteunen om alsnog invulling aan hun plannen te geven. Denk daarbij aan advies over het toegankelijk maken van kunst. Of hulp bij het werven van fondsen. Zo is iedereen een winnaar.'

De eerste RAAK Stimuleringsprijs werd in 2016 uitgereikt aan Beelden aan Zee. Het Markiezenhof uit Bergen op Zoom greep er net naast en won de tweede prijs. Mulder: ‘De gemeente vond dit echter zo jammer en besloot daarom een deel van de toegankelijkheidssubsidie te besteden aan het plan van het Markiezenhof: het toegankelijk maken van de zilvercollectie voor blinden en slechtzienden. En zo heeft Museum Speelklok dat in 2017 de tweede prijs won plaatselijke fondsen geworven om hun plan toch te kunnen uitvoeren. Dat is natuurlijk prachtig om te zien.’ 

Uitreiking RAAK Stimuleringsprijs 2018
Uitreiking RAAK Stimuleringsprijs 2018


Nadenken over toegankelijkheid wordt gemeengoed

Hoe gaat het verder? Edith Mulder denkt dat de Nederlandse museumwereld nooit echt helemaal klaar is met het toegankelijk maken van hun collecties. ‘Er komen telkens weer nieuwe collecties bij; we zijn nog lang niet klaar. Wel zie ik dat er ontzettend veel gebeurt op het vlak van toegankelijkheid. Het nadenken over toegankelijkheid wordt bij musea meer en meer onderdeel van de presentatie van hun museumcollecties. En op een gegeven moment zal dat gemeengoed zijn en hoeven we musea niet meer te stimuleren met een speciale prijs als deze. Dan hebben we ons werk goed gedaan!’
 

Meer weten over RAAK Stimuleringsprijs?

Afbeelding
Portretfoto Mariska Sturkenboom

Mariska Sturkenboom

Subsidiespecialist

Rake winnaar

Op 8 oktober 2019 is de RAAK Stimuleringsprijs 2019 uitgereikt door Minister Rick Brink van Gehandicaptenzaken.

Winnaar dit jaar is Sonnenborgh Museum – Sterrenwacht. De hoofdprijs van €30.000,- zal besteed worden voor de ontwikkeling van het programma 'Het heelal binnen handbereik'. Dit is een structureel programma voor volwassenen én leerlingen met een visuele beperking. Het geeft een inleiding op de sterrenkunde, met bijzondere aandacht voor ons eigen zonnestelsel. De nadruk ligt op ervaren: de hemellichamen zijn letterlijk te voelen, het heelal is te horen, de grootsheid en de afstanden fysiek te ervaren. 

De winnaars van de RAAK Stimuleringsprijs op het podium

Ook de andere twee genomineerden, Land Art Delft en Museum Kaap Skil zullen met de ontvangen prijzen hun collectie toegankelijk(er) maken.

De Zienswijzer is in ontvangst genomen door Irene Asscher-Vonk, voorzitter van de Museumvereniging.